с 21:00 20.07 до 23:59 22.07 будут проводиться технические работы, возможны отключения Портала

АЛЕКСАНДР АТЛАСОВ МЫНДАҔААЙЫТААҔЫ ЫНАХ СҮӨҺҮНҮ ИИТЭР КОМПЛЕКС ТЫА ХАҺААЙЫСТЫБАТЫН ТУТААХ САЛААТА ДИЭН БЭЛИЭТЭЭТЭ

09:57
10 июля 2018

Ааспыт өрөбүллэргэ Тыа хаһаайыстыбатын миниистирин эбээһинэһин толорооччу Александр Атласов, миниистири солбуйааччы Виктор Павлов уонна сири оҥорууга, мелиорацияҕа уонна материальнай-техническэй хааччыйыы департамент сүрүн исписэлииһэ Иннокентий Мярин Чурапчы улууһугар үлэлээтилэр. Ол курдук Александр Павлович саламталаах бөлөх тыа хаһаайыстыбатын эбийиэктэрин көрдө-иһиттэ, бааһынай хаһаайыстыбалар үлэлэрин кытта билистэ.

Чурапчы сэлиэнньэтигэр улуус тыа хаһаайыстыбатын  салаатын үлэһиттэрин, бааһынай хаһаайыстыбаларын уонна нэһилиэктэр баһылыктарын кытта ыытыллыбыт улахан мунньах кэннэ Одьулууҥҥа “Комплекс” бааһынай хаһаайыстыба бурдук ыспыт “Натааһа Чараҥа” бааһынатыгар сырыттыбыт.

Манна бэлиэтээн эттэххэ, атын нэһилиэктэргэ ардах түспүт буолан от үүнүүтэ үчүгэй курдук, арай Одьулууну арыылаабыт, манна биир да хааппыла кэлэн түһэ илик. Онон от үүнүүтэ олох мөлтөх. Бу күннэргэ ардах түспэтэҕинэ улахан куттал суоһуур диэн хаһаайыстыба салайааччытын солбуйааччыта Иван Парфенов бэлиэтээтэ.

Салгыы оробуочай бөлөх «Мындаҕаайы» кэпэрэтиип үлэтин кытта билистэ.

Кэпэрэтиип 117 ыанар ынахтаах, күн ахсын 1300 киилэ үүтү ыан туттарар. Сүөһүлэрин Халбаныкы сайылыгар таһаарбыттар. Титиигэ толору хааччыллыылаах, ынахтар аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттиир аппараатынан ыаналлар. Ынах ыыр оборудованиета илии үлэтин толору солбуйар. Ону ааһан оборудование бэйэтин бэйэтэ сууйар. Онон, үлэһиттэр этэллэринэн, киһи үлэтэ аҕыйаан, үлэ чэпчээтэ уонна эрэллээх ыраас үүт ыаныллар буолла. Билигин 3 ыанньыксыт ынахтарын 2 чаас иһигэр ыан бүтэрэллэр. Маныаха 12 ынах тэҥҥэ киирэн ыанар эбит, ыанньыксыт ынах ыыр аппаратын кэтэрдэр эрэ. Салгыы ыаммыт үүт турбанан сүүрэн анал сойутар оборудованиеҕа кутуллар. Хас биирдии ынаҕы ыыр аппарат үүтүн кээмэйин кытта ааҕар.


Кэпэрэтиип бу итальянскай оборудованиены быйыл сакаастаан ылбыт эбит. Таҥыллыытын ааҕан туран барыта 500 тыһ.солк. барда диир хаһаайыстыба салайааччыта Дмитрий Ноев. Онон бу үрүҥ илгэни үрүлүтэ сүүрдэр атын хаһаайыстыбаларга олус туһалаах аппарат буолсу эбит.
«Механизация киирэн оптимизация барда – үлэ миэстэтэ көҕүрээтэ. Ол оннугар ыанньыксыт ыйга 30 тыһ. солк. аахсар буолла. Сайын хаһаайыстыбабытыгар 6 үлэhити тутабыт. 2 ыанньыксытым кэргэннэрэ биһиэхэ бостууктууллар. Онон манна үрдүттэн олорон эрэ үлэлииргэ анаан дьоҕус дьиэлэри туттарбыппыт. Үлэһиттэргэ үлэлииргэ-олорорго сөптөөх усулуобуйа оҥоһулунна. Былырыын бу сайылыкка эрэй бөҕөнү көрсүбүппүт. Күрүө-хаһаа суох, ынахтарбыт курдары сылдьаллар этэ. Билигин оруммутун булан үлэлии олоробут.


Инникитин Чурапчы улууһун кормовой базатын биһиги толору хааччыйыахтаахпыт диэн сыал туруорабыт. Урукку кураан да дьылларга Чурапчыны Мындаҕаайы абыраабыта дииллэр. Кормовой базабытын кэҥэтэн Чурапчыга бастакы сиилэһи оҥорор комбайн ыллыбыт. Бу тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кормопроизводство бырагыраамматын көмөтүнэн ылбыппыт. Сылтан сыл оборудованиебытын, тиэхиникэбитин саҥарда сатыыбыт.
Урут бу манна Мындаҕаайы сопхуос бэрт тэрээһиннээхтик үлэлээбитэ. Үлэ, производство күрэҕэр республикаҕа эрэ буолбакка Бүтүн Сойуус үрдүнэн куруук инники күөҥҥэ сылдьар этэ. 1983 сылга сопхуоһу Василий Петрович Чичигинаров салайбыта. Кини кормопроизводство сайдарыгар олус улахан үлэни ыыппыта. Ыһыы сир иэнин улаатыннаран элбэх сылга үүнэр от, эбии аһылыгы оҥорооһуҥҥа, сиилэһи угааһыҥҥа үлэлээбитэ. Дьэ, ол иһин сопхуос базатыгар тэриллибит кэпэрэтииппит урукку туруу үлэһиттэрбит үлэлэрин тэтимин ыhыктыбакка улэлиирин ситиhэ сатыыбыт», - диир хаһаайыстыба салайааччыта.
Уопсайа кэпэрэтиипкэ 427 ынах-сүөhү баар, ол онтон 107 - быйылгы төрүөх ньирэй. Таhырдьа ыамҥа киирээри турар ынахтары көрдөххө, түүлэрэ-өҥнөрө ыраас, көрүҥнэрэ сэргэх, туруктара үчүгэй. Бары биир кытархайдыҥы кугас дьүhүннээхтэр. Ынахтары ыраах Хакасияттан аҕалбыттар. Симментал боруода биhиги климаппытыгар сөп түбэhэр буолан, этэҥҥэ кыстыгы туораатылар дииллэр.


Ынахтар оту таhынан комбикорм сииллэр. Оччоҕо үүттэрэ өлгөм буолар дэһэллэр ыанньыксыттар.
Ити курдук «Мындаҕаайы» ТХПК инникигэ эрэллээх уйгуну-быйаҥы уhансар, тыа хаhаайыстыбатын өрө тутар.

СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин пресс-сулууспата